مهندسي فاكتورهاي انساني (ارگونومي)

1 ستاره2 ستاره3 ستاره4 ستاره5 ستاره (این مطلب چند ستاره داره؟)
Loading...

مهندسي فاكتورهاي انساني (ارگونومي) چيست ؟

كمتر فعاليتي را مي‌توان يافت كه عاري از هر گونه عامل تهديدكننده‌اي باشد ؛ از اينرو حفظ و صيانت از نيروي انساني به عنوان رسالتي مهم مطرح مي‌گردد و در اين بين بخش عمده‌اي از مواردي كه سلامت جسمي و روحي كاربران را به خطر مي‌اندازد مربوط به شرايط ارگونومي محيطهاي كاري مي‌باشد . ارگونومي در لغت به معناي قانون كار (در حقيقت Ergo به معني كار و Nomos به معني قوانين و اصول مي‌باشند) و در عمل به مفهوم تطابق و سازگاري محيط كار ، ابزار كار و شرايط كار با تواناييهاي جسمي و رواني انسانهاست . ارگونومي يا مهندسي فاكتورهاي انساني دانشي است كاربردي
مركب از علوم پايه مختلف از جمله فيزيولوژي روانشناسي ، فيزيك ، مكانيك ، طراحي ، آمار ، رياضي ، جامعه‌شناختي ، مديريت و بسياري موارد ديگر ؛ اين علوم در كنار هم اصول ارگونومي را شكل داده و به طراحي بهتر سازمان در جهت بهره‌ور بودن كمك نموده و ميزان رفاه و سازگاري انسانها را با محيط كار را به طرز چشمگيري افزايش مي‌دهند . ارگونومی با ارزيابی قابليتها و محدوديتهای انسان (بيومكانيك و آنتروپومتری) ، استرسهای كاری و محيطی (فيزيولوژی كار و روانشناسی صنعتی ) ، نيروهای استاتيك و ديناميك روی بدن انسان (بيومكانيك) ، احتياط (روانشناسی صنعتی) ، خستگی
(فيزيولوژی كار و روانشناسی صنعتی) ، طراحی و آموزش و طراحی ايستگاه كاری و ابزارها (آنتروپومتری و مهندسی ) سر و كار دارد .
اصول ارگونومي در صنعت عبارتند از :
1)طراحي تغيير ، جايگزيني و نگهداري تجهيزات براي ارتقاي بهره‌وري ، زندگي كاري و كيفيت توليد .
2)طراحي و تغيير فضاهاي كاري و جانمايي كاري براي سهولت و سرعت عمليات خدمات و نگهداري .
3)طراحي و تغيير روشهاي كاري شامل اتوماسيون و تخصيص وظيفه بين اپراتور و ماشين .
4)كنترل فاكتورهاي فيزيكي (گرما ، سرما ، صدا ، ارتعاش ، نور) در محل كار براي توليد بهتر و ايمني كاركنان .

با توجه به آنچه تاكنون بيان نموديم
حيطه‌هاي عملكردي ارگونومي را مي‌توان به شرح زير خلاصه نمود :
1)بررسي ميزان توانمندي شاغلين با توجه به نوع كار و انرژي مصرفي.
2)مطالعه ابعاد فيزيكي بدن (آنتروپومتري) و كاربرد اين دسته از اطلاعات در طراحي ايستگاههاي كاري.
3)طراحي ارگونوميك ابزارهاي دستي.
4)طراحي ايستگاههاي كار نشسته ، ايستاده ، يا توام و آناليز سيستم انسان ـ ماشين.
5)بررسيهاي روانشناختي از ديدگاه نحوه ارتباط بين افراد.
6)تعيين رژيمهاي كار و استراحت (زمانهاي استراحت و مدت انجام كار.
7)بررسي روشهاي حمل دستي كالا و طراحي خطوط بسته‌بندي و بارگيري دستي.

8)بررسي صدمات اسكلتي عضلاني مرتبط با كار و آناليز وضعيتهاي بدني.
9)بيومكانيك شغلي.
10)ارگونومي و كار در منزل.
11)كاربرد بهينه رنگ و موسيقي در محيطهاي كار

موضوع اصلی علم ارگونومی یا مهندسی فاکتور های انسان(Human Factors Engineering)به بررسی روابط انسان با محیط کارش با هدف بهینه سازی شرایط زندگی و کاری او بر می گردد. یعنی ویژگی ها و توانایی های ارگانیزم انسانی به منظور تطبیق کار با انسان و بر عکس مورد بررسی و تحقیق قرار می گیرد. ارگونومی در شکل آکادمیک یا دانشگاهی خود، یکی از دروس
رشته های مهندسی صنایع، بهداشت صنعتی، طراحی صنعتی و… می باشد. ارگونومی در برخی از کشور ها مانند آمریکا، کانادا، سوئد و … به صورت یک رشته تحصیلی مستقل نیز ارائه می شود.ارگونومی دو هدف مهم دارد:

– هدف اول افزایش کارایی و بازده انجام کار و فعالیت های دیگر است. افزایش سهولت کاربرد، کاهش خطا و افزایش بهره وری در این مقوله می گنجند.
– هدف دوم تقویت بعضی از ارزش های انسانی مطلوب از جمله افزایش ایمنی، کاهش خستگی و تنش، افزایش راحتی، افزایش مقبولیت نزد کاربر، افزایش میزان رضایت شغلی و بهبود کیفیت زندگی است.
این دو عامل به ما نشان می دهند که در هر کاربرد خاص معمولاً فقط دسته ای از اهداف بیشترین اهمیت را دارند و این اهداف عموماً به هم وابسته است.

کاربردهای ارگونومی
با توضیحاتی که داده شد مشخص می شود که عملکرد یک وسیله تنها نمی تواند ملاک قرار گیرد بلکه کالاها و محصولات ساخته شده باید برای استفاده انسان مطابق با نیازها، خواسته ها، راحتی و قابلیت های او سازگار و هماهنگ گردند. در این میان وظیفه متخصصین ارگونومی یا مهندسین فاکتورهای انسانی شامل مهیا کردن راحت ترین شرایط از نظر میزان سر و صدا، کاهش بار مغزی و فشار جسمی، میزان روشنایی، آب و هوا، اصلاح وضعیت کاری و کاهش نیرویی که صرف انجام دادن کارها می شود، ساده کردن اعمال حسی- روانی در خواندن و درک وسایل نشان دهنده به منظور درک انتقال سریع، بدون خطا و اشتباه و دقیق پیام ها و اخطارهای مورد نظر، راحت تر ساختن جابجایی و حرکت اهرم ها و دسته ها، در دسترس قرار دادن کلیدها و دکمه ها و سایر قسمت ها به ترتیب اهمیت و الویت منطقی، اجتناب از کوشش برای فراخوانی اطلاعات غیر لازم و مانند اینها می گردد.بنابراین برای اینکه یک تولید کننده بتواند جوابگوی تمام نیازهای افراد مختلف جامعه باشد، باید بداند که چند درصد از این افراد دارای چه خصوصیات و ویژگی های جسمانی هستند و برای این منظور باید از جمعیت مشتریان بالقوه محصول مورد نظر آمارگیری کرده و داده های به دست آمده را توسط کارشناسان تجزیه و
تحلیل کند. این آمارگیری نیز باید از گروه های مختلف اجتماع انجام شود زیرا مثلاً در یک جامعه، گروهی چاق، عده ای لاغر، بعضی بلندقد، دسته ای کوتاه قد و بالاخره برخی نیز در تمام این افراد متفاوت هستند و به همین دلیل گاهی ارائه یک محصول در بازار برای عده ای بالاتر از حد استاندارد و برای عده ای دیگر پایینتر از حد استاندارد قرار می گیرد.
مثلاً طی تحقیقی که در سال 1985 انجام شد، مشخص شد که یک طرح مطلوب و کاملاً مناسب کلاه ایمنی که در اروپا با استقبال فراوانی مواجه شده بود، فقط برای حدود 40% از مردم سریلانکا قابل استفاده بوده است. همچنین وقتی استانداردهای[ame=”http://cafedexign.com/showthread.php?t=3081″]
آنتروپومتری[/ame] آمریکا تعیین شد، این اندازه فقط برای 90% آلمانی ها، 80% فرانسوی ها، 65% هندی ها، 45% ژاپنی ها و10% از ویتنامی ها مناسب بوده است

درباره ارگونومي چه مي دانيد؟

ارگونومي به عنوان رشته اي از علوم با بدست آوردن بهترين ارتباط ميان کاربران و محيط کار تعريف مي شود . ارگونومي با ارزيابي قابليت ها و محدوديتهاي انسان ( بيومکانيک و آنتروپومتري ) ، استرس هاي کاري و محيطي ( فيزيولوژي کار و روانشناس صنعتي ) ، خستگي ( فيزيولوژي کار و روانشناس صنعتي ) ، طراحي و آموزش و طراحي ايستگاه کاري و ابزارها ( آنترومتري و مهندسي ) سر و کار دارد . بنابراين ارگونومي از علوم و مهندسي تشکيل شده است .ارگونومي شغلي تلاش مي کند تا با بازبيني سيستم هاي کاري ، آنها را در جهت کاهش استرس هاي حرفه اي تغيير دهد .

اصول ارگونومي در صنعت :
اصول ارگونومي در صنعت عبارتند از :
* طراحي ، جايگزيني و نگهداري تجهيزات براي ارتقاء بهره وري ، زندگي کاري و کيفيت توليد .
* طراحي و تغيير فضاهاي کاري و جانمايي کاري براي سهولت و سرعت عمليات خدمات و نگهداري
* طراحي و تغيير روش هاي کاري شامل اتوماسيون و تخصيص وظيفه بين اپراتور و ماشين
* کنترل فاکتورهاي فيزيکي ( گرما ، سرما ، صدا ، ارتعاش ، نور ) در محل کاربراي توليد بهتر و ايمني کارکنان

جنبه هاي بهداشتي ارگونومي
جنبه هاي بهداشتي ارگونومي عبارتند از :
1- پيشگيري از بيماري ها و اختلالات ناخواسته
2- طراحي بهينه ايستگاه هاي کاري
3- بهترين استفاده از منابع و قابليت هاي کارمندان

ارگونومي رايانه
ارگونومي رايانه يعني مطالعه و بررسي عوامل انساني در ارتباط با رايانه. يکي ازاهداف اصلي ارگونومي رايانه ،‌تضمين مناسب بودن دستگاه براي استفاده انسان است امروزه کاربرد رايانه در زندگي بشر بسيار زياد است و تعداد زيادي از افراد ساعتهاي متمادي با اين وسيله کار ميکنند به همين دليل شناخت عوامل موثر در محيط کار با رايانه اهميت زيادي دارد. وجود شرايط نامناسب در محيط کار ، عدم توجه به موارد ايمني هنگام کار با رايانه و استفاده بيش از حد از اين ابزار ممکن است در بلند مدت سبب بروز بيماريهاي گوناگوني شود. بحث مهمي که در اين زمينه مطرح است دانش ارگونومي رايانه مي باشد که شامل مطالعه و بررسي عوامل انساني در ارتباط با رايانه و شيوه هاي تطبيق ابزارها و وسايل کار با بدن فرد است تا از بروز اثرات ناهنجار جلوگيري شود . در چند سال اخير توليد کنندگان تجهيزات رايانه همانند صفحه کليد ، ماوس ، ميز و صندلي و ساير وسايل ، سعي مي کنند تا محصولات را مطابق ارگونومي طراحي و توليد نمايند چرا که رعايت اصول ارگونومي سبب کاهش ضايعات چشم ، خشکي و درد در گردن ، شانه، بازو و کمر خواهد شد . در اختيار داشتن اين محصولات بدون آشنايي با نحوه صحيح استفاده از آنها ضامن سلامت کاربران رايانه نيست و در بلند مدت سبب بروز بيماريها و ناهنجاريها خواهد شد .

کمترين ويژگي هاي يک محيط کاري مناسب براي کاربران رايانه به قرار ذيل است :
* وجود سيستم تهويه مطبوع
* نورکافي و مناسب
* استفاده از ميز مخصوص که داراي ابعاد استاندارد باشد
* استفاده از صندلي مخصوص رايانه با ارتفاع قابل تنظيم براي جلوگيري از ناراحتي ستون فقرات کاربر
* استفاده از آرم پد به منظور جلوگيري از بروز درد در ناحيه گردن، کتف، بازو و مچ
* استفاده از زيرپايي براي جلوگيري از بي حسي پا
* کف پوش چوبي يا پلاستيکي براي جلوگيري از ايجاد الکتريسيته ساکن .

با وجود رعايت نکات فوق ، باز امکان بروز بيماري‌هاي خاص براي اپراتور وجود دارد . کم تحرکي هنگام کار با رايانه، چشم دوختن در مدت طولاني به صفحه
مانيتور و حرکات يکنواخت مچ دست ، ممکن است سبب بروز انواع ناهنجاري ها شوند .در اين پايگاه سعي شده علاوه بر معرفي انواع وسايل کار با رايانه و
نحوه صحيح استفاده از آنها محصولات توليدي شرکت انديشه صنعت که با نام آرم پد در بازار عرضه مي گردد نيز به عنوان بخشي از لوازم ارگونوميک معرفي
گردند .

متولد آذر 1369. کارشناس بهداشت حرفه ای ناپیوسته از دانشگاه کرمانشاه می باشم. باتوجه به پراکندگی موضوعات تصمیم به راه اندازی این سایت گرفته ام و در این راستا به یاری همه مهندسین نیازمندم. انشا... بتونیم به کمک همه، سایت پر محتوایی برای همکاران داشته باشیم.
با عضویت در خبرنامه ایمیلی جدیدترین مطالب را در ایمیل تان دریافت کنید. اعضاء خبرنامه و صفحات اجتماعی ACGIH از امکانات ویژه ای برخوردار خواهند شد !!! تعداد افراد فیدبرنر
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

معادله را حل کنید *